اصلاحاتی که بر سوابق مستند تکیه دارد
در سال ۲۰۲۵ دولت نیوزیلند بزرگترین اصلاح نظام صدور پروانه ساختمان از سال ۲۰۰۴ را پیشنهاد کرد. بر اساس این طرح، مسئولیت قصورهای ساختمانی که سالها عمدتاً بر دوش شوراهای محلی بهعنوان آخرین مرجع پاسخگو بود، به نسبت سهم هر طرف میان همه طرفها تقسیم میشد تا محافظهکاری شوراها در برابر ریسک کاهش یابد و صدور پروانهها شتاب گیرد. پروفسور غفاریان حسینی در سپتامبر ۲۰۲۵ در یادداشتی مشترک با Dat Tien Doan و پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی در The Conversation، منطق این اصلاح را پذیرفت اما نقطه ضعف آن را نشان داد. مسئولیت تناسبی بر دانستن این نکته استوار است که چه کسی، چه کاری را و در چه زمانی انجام داده است. بدون سوابق قابل اتکا نمیتوان مسئولیت را ردیابی کرد و این اصلاح ممکن است همان تجربه بحران «خانههای نشتدار» را تکرار کند؛ بحرانی که در آن ایرادها سالها بعد آشکار شد و هیچ ردّ روشنی از مسئولیتها در دست نبود.
پاسخگویی در فضای دیجیتال را نمیتوان به بعد موکول کرد؛ این اصل باید از همان ابتدا در ساختار سامانه گنجانده شود.
The Conversation، بازنشر در interest.co.nz
۴ ابزار پاسخگویی دیجیتال
این مقاله ۴ راهکار پیشنهاد کرد که هر یک از تجربههای بینالمللی گرفته شده و ناظر بر یکی از ضعفهای مشخص نظام کنونی است. این راهکارها در مجموع، ابزارهای دیجیتال را از حاشیه فرایند صدور پروانه به متن آن میآورند: سوابقی که پس از ثبت قابل تغییر نیستند، درگاهی واحد برای همه درخواستها در سراسر کشور، بررسی انطباق با ضوابط در درون مدل طراحی و نه پس از آن، و ظرفیت بازرسیای که به زمان رفتوآمد بازرس وابسته نباشد. اصل مشترک همه آنها این است که مسئولیت هر تصمیم باید در همان لحظه اتخاذ آن ثبت شود، زیرا سالها بعد که نقصی آشکار میشود، دیگر نمیتوان آن را بهطور قابل اتکا بازسازی کرد.
- «رشته طلایی»، یعنی سوابق دیجیتال امن و دارای مهر زمانی از هر بازرسی، تأییدیه و تغییر طراحی، بر پایه الگوی بهکاررفته در بریتانیا
- یک درگاه ملی واحد برای صدور پروانه ساختمان به جای ۶۷ سامانه جداگانه شوراهای محلی، به الگوی CORENET X سنگاپور
- BIM و دوقلوی دیجیتال، با لحاظ کردن تأییدیههای انطباق از نخستین مرحله طراحی
- بازرسی از راه دور با ویدئو، عکس و پهپاد برای رفع گلوگاههای بازرسی
۲ دهه پژوهش در حوزه BIM
این پیشنهادها بر یکی از پراستنادترین مجموعه پژوهشهای BIM در نیوزیلند استوار است. مقاله مروری پروفسور غفاریان حسینی درباره پذیرش BIM، مزایا، پیادهسازی، ریسکها و چالشهای آن که در Renewable and Sustainable Energy Reviews منتشر شده، تاکنون ۱٬۲۶۶ بار مورد استناد قرار گرفته است. پژوهش او درباره سامانه مدیریت ساختمان دانشبنیان مبتنی بر nD BIM برای بازرسی بهرهوری انرژی پس از ساخت نیز با ۲۳۱ استناد، دقیقاً به همان پرسشی پرداخته است که مقاله مربوط به پروانه ساختمانی مطرح کرد: اینکه یک مدل دیجیتال چگونه میتواند اطلاعاتی قابل راستیآزمایی درباره آنچه واقعاً ساخته شده است را به مرحله بازرسی و بهرهبرداری از ساختمان منتقل کند.
پژوهشهای دکتریای که پروفسور غفاریان حسینی راهنمایی کرد، این پایه را به بستر نیوزیلند گسترش داد. رساله Dat Tien Doan که در سال ۲۰۱۹ با راهنمایی پروفسور غفاریان حسینی در مقام استاد راهنما به پایان رسید، میزان پذیرش گواهی Green Star و رابطه آن با بهکارگیری BIM را بررسی کرد؛ رساله Anthony Okakpu به کاربرد BIM در نوسازی ساختمانهای پیچیده اوکلند پرداخت و رساله Tongrui Zhang یکپارچهسازی BIM با سامانههای مدیریت ساختمان را در فضاهای آموزشی موجود بررسی کرد. پروفسور غفاریان حسینی همچنین سردبیر مهمان ویژهنامه سال ۲۰۲۲ مجله Construction Innovation با موضوع زمینهسازی برای توسعه و پیادهسازی دوقلوهای دیجیتال بود. اطمینان این مقاله به اینکه BIM و دوقلوهای دیجیتال میتوانند انطباق با مقررات را از مرحله طراحی تا بهرهبرداری تضمین کنند، بر همین سوابق استوار بود.
پروفسور غفاریان حسینی و همکارانش پیشتر این بحث را به میان صنعت ساخت برده بودند. او در مارس ۲۰۲۵ همراه با X. Chen، Dat Tien Doan و پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی، مقاله Let digital innovation do the heavy lifting را برای مجله BRANZ Build نوشت که مخاطبانش سازندگان، طراحان و مأموران نظارت بر ساختمان هستند. مقالهای پیشین نیز درباره آموزش BIM در نیوزیلند بررسی کرده بود که این کشور دانشآموختگان را چگونه برای کار با مدلهای دیجیتال آماده میکند. مقاله مربوط به پروانه ساختمانی این رشتهها را برای مخاطبان سیاستگذار به هم پیوند داد: نیروی کار آموزشدیده در BIM، صنعتی که با گردشکار دیجیتال آشنا شده است، و نظام مقرراتی که میتوان آن را بر پایه این دو طراحی کرد.
جایگاهی در تصمیمگیریهای ملی BIM
این مقاله همچنین بر جایگاه پروفسور غفاریان حسینی در نهادهای ملی تأثیرگذار بر رویه BIM تکیه داشت. او از سال ۲۰۲۵ مشاور کمیته ملی BIMinNZ (بخش دانشگاهی) است؛ تنها کرسی مشورتی که شرح وظایف این کمیته به دانشگاه اختصاص داده است و کمیته را با دانشگاهها، کاربران نهایی و نهادهای دولتی محلی و مرکزی مرتبط میکند. او از سال ۲۰۱۵ نماینده AUT در هیئتمدیره BIM Education New Zealand بوده است؛ کارگروه ملی مؤسسات آموزش عالی که رهنمودهای پیامدهای یادگیری BIM را برای دورههای معماری، مهندسی و ساخت تدوین میکند. او در زمان نگارش این مقاله مدیر گروه مهندسی محیط ساختهشده در AUT بود و مسئولیت دورههایی را بر عهده داشت که مهندسان و مدیران ساختی را تربیت میکنند که هر سامانه دیجیتال صدور پروانه ساختمانی را به کار خواهند گرفت.
همین ترکیب مرجعیت پژوهشی و نمایندگی صنعت بود که این مقاله را از دفاعیههای کلی از فناوری متمایز میکرد. نویسندگان آن میزان بهکارگیری BIM در نیوزیلند را اندازهگیری کرده بودند، پژوهشگران دکتری را که اکنون در این زمینه پژوهش میکنند تربیت کرده بودند و در کمیتههای مسئول گسترش آن عضویت داشتند؛ از این رو مقاله با شناختی عملی از چگونگی ایجاد، نگهداری و اعتمادپذیری سوابق دیجیتال به یک اصلاح قانونی میپرداخت.
پیامدهای سیاستی و کاربردی
بر پایه استدلال این مقاله، پیشنهادها برای هر یک از طرفهای این اصلاحات پیامدهای مشخصی دارد. برای شوراهای محلی، «رشته طلایی» سوابق نشان میدهد که بازرسیها و صدور تأییدیهها بهدرستی انجام شده است و همین مبنای محدود کردن منصفانه سهم آنان از مسئولیت است. برای طراحان، سازندگان و تأمینکنندگان محصولات، همین سوابق تصمیمهایشان را مستند میکند؛ از کسانی که با صلاحیت عمل میکنند محافظت میکند و کسانی را که چنین نمیکنند مشخص میسازد. برای دولت، یک درگاه ملی ناهماهنگی میان مناطق را با فرایندی یکسان جایگزین میکند و دادههای ملی درباره عملکرد صدور پروانه ساختمان فراهم میآورد. منطق اصلی ساده است: مسئولیت تناسبی به کسانی پاداش میدهد که بتوانند نشان دهند چه کردهاند و سوابق دیجیتال مطمئنترین راه برای این کار است.
درسهایی از لندن و سنگاپور
نمونههای بینالمللی با دقت انتخاب شده بودند. بریتانیا پس از آنکه آتشسوزی برج گرنفل نشان داد اطلاعات موجود درباره آنچه ساخته شده و سازندگان آن تا چه حد ناچیز است، سازوکار «رشته طلایی» را به کار گرفت. سامانه CORENET X سنگاپور نشان میدهد که چگونه یک بستر دیجیتال واحد میتواند فرایندهای صدور مجوز را میان دستگاههای مختلف یکپارچه کند. یک درگاه ملی همچنین مشکلی را حل میکند که سازندگان در نیوزیلند بهخوبی با آن آشنا هستند: یک پروژه ممکن است در مناطق مختلف با فرایندها و انتظارات متفاوتی روبهرو شود. پیام مقاله این بود که نیوزیلند میتواند از تجربه هر دو کشور بهره بگیرد، بیآنکه منتظر بماند تا فاجعهای این تغییر را ناگزیر کند، و اینکه پاسخگویی دیجیتال را نباید به مرحلهای پس از طراحی نظام موکول کرد، بلکه باید از آغاز در ساختار آن گنجانده شود.
این نوشته، بحثی فنی را به بحثی درباره سازوکارهای اداره و نظارت تبدیل کرد. ابزارهای دیجیتال معمولاً وسیلهای برای افزایش کارایی معرفی میشوند؛ اما در این نوشته، پیششرط اجراپذیری یک اصلاح قانونی دانسته شدند. این مقاله در interest.co.nz، NZ City، PlaceMakers و The National Tribune در استرالیا بازنشر شد و افزون بر عموم مردم، به دست سازندگان، تأمینکنندگان مصالح ساختمانی و فعالان حوزه سیاستگذاری رسید. این موضوع سپس به یک ابتکار بینالمللی انجامید: پروفسور غفاریان حسینی در سال ۲۰۲۶ تشکیل گروه کاری تازهای در CIB را با موضوع راهبری دوقلوی دیجیتال، تعاملپذیری و تصمیمگیری در چرخه عمر پیشنهاد کرد؛ پیشنهادی که CIB با کلیات آن موافقت کرده و هدایت آن از AUT انجام میشود.