ویژهنامه
ویژهنامه Smart and Sustainable Built Environment (SASBE 2024) در سال ۲۰۲۵ در دوره ۳۰ مجله Journal of Information Technology in Construction منتشر شد. مجله ITcon زیر نظر CIB (شورای بینالمللی پژوهش و نوآوری در ساختمان و ساخت) منتشر میشود و از قدیمیترین مجلات حوزه انفورماتیک ساخت است. این مجله با دسترسی آزاد منتشر میشود؛ بنابراین همه مقالات این شماره برای متخصصان، نهادهای دولتی و پژوهشگرانی که در کشورهایشان امکان پرداخت حق اشتراک مجلات وجود ندارد، بهرایگان در دسترس است.
این ویژهنامه ۱۵ مقاله برگزیده از همایشی را در بر میگیرد که پروفسور غفاریان حسینی در نوامبر ۲۰۲۴ ریاست مشترک آن را در AUT بر عهده داشت. گستره موضوعی این مقالات تصویری روشن از قلمروهایی است که فناوری دیجیتال امروز در صنعت ساخت به آنها راه یافته است: واقعیت مجازی برای ارزیابی محیطی، رباتیک پوشیدنی برای ایمنی کارگران، یادگیری ماشین در حفاظت از میراث، چاپ سهبعدی در ساخت مدولار، یکپارچهسازی BIM و دوقلوی دیجیتال، واقعیت ترکیبی در آموزش ساخت، سامانههای اینترنت اشیا برای کیفیت محیط داخلی، بلاکچین برای گزارشدهی پایداری و عملکرد نماهای فتوولتائیک.
نگاه گزینشگرانه پروفسور غفاریان حسینی
پروفسور غفاریان حسینی به همراه Mahesh Babu Purushothaman، پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی و Farzad Pour Rahimian سردبیری مهمان این ویژهنامه را بر عهده داشت. مهمترین کار سردبیری در این ویژهنامه، گزینش مقالات بود. سردبیران مهمان از میان ۱۶۵ مقاله منتشرشده در مجموعهمقالات Springer Nature، ۱۵ مقاله را که بیشترین ظرفیت را برای تبدیل شدن به مقاله کامل مجله داشتند برگزیدند و سپس نویسندگان آنها را در فرایند داوری و اصلاح دقیقتری که لازمه انتشار در مجله است همراهی کردند. مقالات همایش کوتاهاند و بهسرعت داوری میشوند، اما مقاله مجله باید بر شواهد کاملتری استوار باشد و از ارزیابی دقیقتری سربلند بیرون آید.
چنین گزینشی به ویراستاری نیاز دارد که هم همایش را بشناسد و هم ادبیات علمی را. پروفسور غفاریان حسینی، که در آن زمان مدیر گروه مهندسی محیط ساختهشده در AUT بود، تجربههای خود را در این کار به کار گرفت: دبیری وابسته مجلات Frontiers in Built Environment و Journal of Housing and the Built Environment، دبیری وابسته پیشین Architectural Science Review، و نقش خود در تدوین برنامه همایش از میان حدود ۳۰۰ چکیده. این شماره یکی از ۸ ویژهنامهای است که او سردبیر مهمان آنها بوده است. گزینش مقالات برای ITcon دقت ویژهای میطلبید: این مجله برای نوآوری فنی و روششناسی تکرارپذیر اهمیت قائل است و از این رو باید مقالاتی برگزیده میشدند که پس از بازنگری به این سطح برسند، نه صرفاً مقالاتی که در اوکلند بیشترین مخاطب را داشتند.
پژوهشهایی که به این انتخاب انجامید
محورهای دیجیتال این ویژهنامه با اثرگذارترین پژوهشهای خود پروفسور غفاریان حسینی همراستاست. مقاله مروری BIM uptake: clear benefits, implementation, risks and challenges با ۱٬۲۶۶ استناد در Google Scholar، از پرکاربردترین مراجع در زمینه بهکارگیری BIM است. پژوهش سامانه مدیریت ساختمان دانشبنیان یکپارچه با nD BIM برای بازرسی بهرهوری انرژی پس از ساخت، با ۲۳۱ استناد، و پژوهش تکمیلی آن در Automation in Construction، دامنه BIM را از طراحی به مرحله بهرهبرداری گسترش دادند؛ همان گامی که اکنون مقالات این ویژهنامه درباره دوقلوی دیجیتال و اینترنت اشیا برمیدارند.
بُعد انسانی و محیطی این شماره، یادآور مقالات مروری What Is an Intelligent Building? با ۲۷۰ استناد و The Essence of Future Smart Houses با ۲۴۰ استناد است. از جمله مقالات اخیر پروفسور غفاریان حسینی در خود مجله ITcon، در همان جلد ۳۰، پژوهشهایی درباره یکپارچهسازی BIM و پیشساختگی و مدل نسل جدید مدیر پروژه دیجیتال مرتبط با دوقلوهای دیجیتال است. به بیان دیگر، سردبیر مهمان خود از نویسندگان فعال همان مجله بود. توجه این شماره به کیفیت محیط داخلی همچنین با مقاله Sick Building Syndrome: Are We Doing Enough? با ۳۷۳ استناد پیوند دارد؛ مقالهای که استدلال میکرد سلامت ساکنان باید اندازهگیری شود و نباید آن را مفروض گرفت، و این دقیقاً همان کاری است که امروز حسگرهای اینترنت اشیا امکانپذیر کردهاند.
جایگاه علمی در حوزه انفورماتیک ساخت
برای دانشکدهای در نیوزیلند، سردبیری مهمان یکی از مجلات CIB نشاندهنده جایگاه آن در جامعه بینالمللی پژوهشهای ساخت است. این همکاری بخشی از پیوندی گستردهتر است: SASBE 2024 با همکاری CIB W116 برگزار شد، پروفسور غفاریان حسینی تشکیل شاخه دانشجویی CIB در AUT را هدایت و پشتیبانی کرد، و پیشنهاد تأسیس گروه کاری تازهای در CIB با موضوع راهبری، تعاملپذیری و تصمیمگیری در چرخه عمر دوقلوی دیجیتال را ارائه کرده است که CIB آن را بهطور اصولی تصویب کرده و اکنون مراحل رسمی تشکیل آن در جریان است.
این ویژهنامه گویای جایگاه ملی وی در حوزه ساخت دیجیتال نیز هست. پروفسور غفاریان حسینی از سال ۲۰۱۵ عضو هیئتمدیره ملی BIM Education New Zealand است و سمت مشاور دانشگاهی کمیته ملی BIMinNZ را بر عهده دارد. ویژهنامهای با دسترسی آزاد در مجله ITcon که از اوکلند گردآوری شده، برای پژوهشهای نیوزیلند در زمینه BIM، دوقلوی دیجیتال و فناوریهای کارگاهی جایگاهی ماندگار در ادبیات بینالمللی فراهم میکند و آن را در دسترس شرکای صنعتی و سازمانهایی میگذارد که بیش از همه به آن نیاز دارند. موضوعات این ویژهنامه همچنین با زیرساختهای پژوهشیای که پروفسور غفاریان حسینی در AUT ایجاد کرده هماهنگ است: RG UBE Lab که در سال ۲۰۱۴ با مشارکت وی تأسیس شد، آزمایشگاه مهندسی معماری که در سال ۲۰۱۸ راهاندازی شد، و آزمایشگاه آزمون سازه که طراحی، تجهیز و راهاندازی آن زیر نظر وی انجام شد. بدین ترتیب، فعالیتهای سردبیری و مدیریت آزمایشگاهها در خدمت یک هدف مشترک قرار دارند.
از مقاله همایش تا مقاله مجله
پیامد مهمتر به نویسندگان بازمیگردد. بسیاری از برگزیدگان پژوهشگران جوان بودند و برای آنان، انتشار مقاله در ITcon گامی مهم در کارنامه علمی است: مقالهای داوریشده، نمایهشده و با دسترسی آزاد. این ویژهنامه مسیری منسجم از ارائه در همایش تا انتشار در مجله پیش روی آنان گذاشت و سردبیران مهمانی که با کارشان آشنا بودند از آنان پشتیبانی کردند. این پشتیبانی بیش از همه در انفورماتیک ساخت اهمیت دارد؛ حوزهای که در آن فناوریها بهسرعت تغییر میکنند، انتشار زودهنگام ارزشمند است و فاصله طولانی میان ارائه نتایج در همایش و انتشار آنها در مجله زیانبار است.
این ویژهنامه برای همایش، مرحله دوم یک راهبرد انتشار ۳ مرحلهای را تکمیل کرد که مجموعهمقالات Springer Nature و ویژهنامهای در مجله Smart and Sustainable Built Environment نیز حاصل آن بود. نتیجه این شد که برنامه علمی همایش در ۳ نشریه داوریشده ماندگار شد؛ دستاوردی که پشتوانه محکمتری برای راهاندازی مجموعه همایشهای GDI فراهم کرد. پروفسور غفاریان حسینی این مجموعه را با پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی بنیان نهاد و نخستین دوره آن، GDI 2025، یک سال بعد برگزار شد.