استدلال اصلی سرمقاله
این ویژهنامه این پرسش را مطرح کرد که با دگرگونی صنعت ساخت در اثر فناوری دیجیتال، الزامات پایداری و مصالح نوین، ساختمانها چگونه طراحی و اجرا خواهند شد. پیشفرض آن این بود که ساخت آینده پیش از آنکه مسئلهای فناورانه باشد، مسئلهای طراحی است: طراحی محاسباتی، ساخت دیجیتال، تولید خارج از کارگاه، طراحی مبتنی بر عملکرد و شکلهای تازه همکاری میان طراحان و سازندگان، همگی به کیفیت تصمیمهایی وابستهاند که در مراحل آغازین گرفته میشود. سرمقاله این شماره با عنوان سرمقاله مهمان: Future construction: Design solutions and approaches که در جلد ۱۱، شماره ۲ مجله Smart and Sustainable Built Environment (صفحات ۱۷۷ تا ۱۸۰) منتشر شد، نشان داد مقالات این شماره چگونه به این پیشفرض پرداختهاند و چه نسبتی با یکدیگر دارند.
زمان انتشار این ویژهنامه اهمیت ویژهای داشت. در سال ۲۰۲۲ گفتمان صنعت ۴٫۰ سریعتر از آنکه شواهد علمی کافی پشتیبانش باشد، به صنعت ساخت راه مییافت و همزمان انتظارات درباره کاهش کربن و مصرف بهینه منابع رو به افزایش بود. ویژهنامهای با موضوع راهحلها و رویکردهای طراحی، در برابر این روند موازنهای علمی و سنجیده پدید آورد: پژوهش درباره راهکارهای کارآمد، با چارچوبی که طراحان و مهندسان تعیین میکردند، نه فروشندگان فناوری. این ویژهنامه همچنین تأکید داشت که پایداری باید از نخستین طرحهای اولیه جزو دادههای طراحی باشد، نه بررسی انطباق با ضوابط در پایان کار؛ دیدگاهی که از نخستین مقالات مروری پروفسور غفاریان حسینی درباره ساختمانهای هوشمند و انرژی صفر، از جمله The Concept of Zero Energy Intelligent Buildings در سال ۲۰۱۲، در همه پژوهشهای وی دیده میشود.
پروفسور غفاریان حسینی، سردبیر مهمان ارشد
پروفسور غفاریان حسینی نویسنده اول سرمقاله بود و ویژهنامه را همراه با پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی، Farzad Pour Rahimian و Nashwan Dawood، که دو نفر اخیر در آن زمان در دانشگاه تیساید بریتانیا بودند، هدایت کرد. در هر ویژهنامه، سرمقاله اصلی متنی است که هویت مجموعه را تعیین میکند: به خوانندگان میگوید چرا این مقالات در کنار هم آمدهاند، این حوزه به چه یافتههایی رسیده و چه پرسشهایی همچنان بیپاسخ مانده است. نگارش این سرمقاله، سردبیر مهمان اصلی را در شمار پژوهشگرانی قرار میدهد که چارچوب مطالعه یک موضوع را شکل میدهند. نویسندگی اول همچنین به مجله و خوانندگان آن نشان میدهد که گزینش مقالات بر پایه داوری چه کسی انجام شده و اعتبار مجموعه به نام چه کسی گره خورده است.
پروفسور غفاریان حسینی مدیریت گروه مهندسی محیط ساختهشده در AUT را بر عهده گرفت و از ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ در این سمت بود؛ در همین دوره، در سال ۲۰۲۱، دبیر وابسته مجلات Frontiers in Built Environment و Journal of Housing and the Built Environment شد. این شماره یکی از ۲ ویژهنامه سال ۲۰۲۲ بود که سرآغاز ۸ نوبت سردبیری مهمان او به شمار میرود، و نیز آغاز همکاری سردبیریای که بعدها در مجلات Emerald و مجموعهمقالات Springer Nature بارها تکرار شد.
بنیانهای پژوهشی
این ویژهنامه بر خطوط پژوهشیای استوار بود که پروفسور غفاریان حسینی یک دهه بر آنها کار کرده بود. مقاله مروری او در سال ۲۰۱۳ با عنوان The Essence of Future Smart Houses: From Embedding ICT to Adapting to Sustainability Principles، که ۲۴۰ بار در Google Scholar به آن استناد شده است، استدلال میکرد که طراحی هوشمند باید پاسخگوی اصول پایداری باشد، نه صرفاً تابع فناوری. مقاله مروری نماهای دوپوسته با ۳۳۷ استناد و مقاله مروری طراحی انرژیآگاه نما در اقلیمهای گرم و مرطوب راهکارهای طراحی را در مقیاس پوسته ساختمان بررسی کردند. مرور او بر بهکارگیری BIM با ۱٬۲۶۶ استناد نیز بنیان دیجیتالی را ترسیم کرد که ساخت آینده بر آن استوار است.
همین شماره از مجله، دو مقاله با مشارکت پروفسور غفاریان حسینی را در بر دارد که این ایدهها را در نیوزیلند و دیگر نقاط میآزمایند: چارچوبی پژوهشی برای تجمیع محمولههای مصالح در راستای ساخت پایدار، و پژوهشی درباره محدودیتها و ظرفیتهای مبلمان شهری هوشمند خورشیدی. اولی به لجستیک تحویل مصالح میپردازد و دومی به طراحی اشیای هوشمند در فضای عمومی. این دو مقاله در کنار هم، گسترهای را که سرمقاله برای این حوزه ترسیم کرده بود نشان میدهند. رشته دیگری از این پژوهشها از مجموعه همایشهای CONVR به میزبانی دانشگاه تیساید سر برآورد؛ مجموعهمقالات سال ۲۰۲۱ این همایش با عنوان Industry 4.0 applications for full lifecycle integration of buildings، مقاله مشترک پروفسور غفاریان حسینی درباره فناوری آکوستیک غیرفعال هوشمند در کلاسهای درس بر پایه شبیهسازی مبتنی بر BIM را در بر داشت. این پژوهش سپس با عنوان The birth of intelligent passive room acoustic technology در مجله Smart and Sustainable Built Environment منتشر شد؛ نمونهای روشن از راهحلی طراحانه که از ایده به نمونه اولیه آزمودهشده رسید.
از همکاری در سردبیری تا ایجاد بستری بینالمللی
همکاریای که پیرامون این ویژهنامه شکل گرفت پایدار ماند. در همان سال، پروفسور غفاریان حسینی و همان همکاران سردبیری مهمان ویژهنامهای از مجله Construction Innovation را با موضوع توانمندسازی دوقلوهای دیجیتال بر عهده گرفتند. دانشگاه تیساید بعدها رؤسای افتخاری SASBE 2024 را تأمین کرد؛ همایشی که پروفسور غفاریان حسینی ریاست مشترک آن را با همکاری CIB W116 در AUT بر عهده داشت، و Farzad Pour Rahimian نیز به جمع ویراستاران مجموعهمقالات آن در Springer Nature پیوست. در سال ۲۰۲۵، AUT همراه با TU Delft، دانشگاه تیساید و دانشگاه توئنته یکی از چهار نهاد برگزارکننده DFBI 2025 بود و پروفسور غفاریان حسینی در آن سخنرانی کلیدی ایراد کرد.
مسیری که از یک سرمقاله مهمان آغاز شد و به همایشی اروپایی با مشارکت AUT در برگزاری آن رسید، نشان میدهد که فعالیت سردبیری چگونه اثری انباشتی دارد. هر ویژهنامه میان سردبیران اعتماد ایجاد میکند و این اعتماد به همایشهای مشترک، مسیرهای مشترک انتشار و همکاری در دوره دکتری میانجامد. حاصل این مسیر برای AUT، جایگاهی پایدار در شبکهای پژوهشی بوده است که نیوزیلند را به بریتانیا و هلند پیوند میدهد. این مسیر ارزش راهبردی سردبیری مهمان را نیز نشان میدهد: حاصل آشکار کار سرمقالهای کوتاه است، اما سرمایه ماندگار آن شبکهای از روابط است که سالها بعد همچنان به پژوهش، رویداد و انتشار میانجامد.
جایگاه علمی در این حوزه
Smart and Sustainable Built Environment مجلهای Q1 از انتشارات Emerald است که پیوند نزدیکی با CIB W116 دارد و همواره از مجلات اصلی انتشار آثار پروفسور غفاریان حسینی بوده است؛ در CV وی ۲۱ مقاله منتشرشده در این مجله از سال ۲۰۱۶ تاکنون ثبت شده است. سردبیری یک ویژهنامه در این مجله در سال ۲۰۲۲ و سردبیری مهمان دوباره در سال ۲۰۲۶ برای شمارهای با موضوع بهرهوری انرژی، ریسک و تابآوری، از همکاری سردبیری مستمر او با یکی از مجلات شاخص این حوزه حکایت دارد.
ویژهنامه ۲۰۲۲ همچنین از نخستین بیانهای ۳ محوری است که بعدها نام مجموعه همایشهای GDI از آنها گرفته شد: محیطهای ساختهشده سبز، دیجیتال و هوشمند. پرسشهایی که این ویژهنامه درباره راهکارهای طراحی برای صنعتی در حال گذار مطرح کرد، همچنان همان پرسشهایی است که پروفسور غفاریان حسینی در مقام رئیس دانشکده در برنامههای درسی، راهبرد پژوهشی و رویدادهای بینالمللیای که دانشکده اکنون میزبان آنهاست به آنها میپردازد. از این منظر، سرمقاله ۲۰۲۲ را میتوان فصل آغازین برنامهای دانست که پروفسور غفاریان حسینی همچنان هدایت آن را بر عهده دارد.