ایده اصلی
دیدگاه پروفسور غفاریان حسینی از مشاهدهای آغاز میشود که برای بیشتر دانشگاهیان آشناست. نگارش متمرکز، طراحی گروهی، تدریس، راهنمایی دانشجویان و بازیابی توان، هر یک محیطی متفاوت میطلبد و هیچ مکان واحد و از پیش تعیینشدهای پاسخگوی همه آنها نیست. برخی همکاران در پویایی فضای کار مشترک بهتر میاندیشند، برخی در آرامش خانه و برخی در نگاه تازهای که سفر به همراه دارد. به استدلال این یادداشت، مدیرانی که به همکاران خود اعتماد میکنند تا محیطی را که در آن بیشترین کارایی را دارند خود برگزینند، در مقابل تمرکز، خلاقیت و وفاداری بیشتری به دست میآورند. یادداشت به نکتهای نیز اشاره میکند که مدیران کمتر به زبان میآورند: همکاران را باید با آنچه به انجام میرسانند سنجید، نه با اینکه آیا هنگام کار دیده میشوند یا نه. از این منظر، انعطافپذیری یک اصل مدیریتی است، نه امتیازی که به کارکنان واگذار میشود.
این استدلال محدودیتهای خود را نیز با دقت در نظر میگیرد. انعطافپذیری تنها زمانی نتیجه میدهد که انتظارات روشن باشد، اعضای تیم درباره زمان و شیوه حضور مشترک توافق کنند و فضای کار مشترک ارزش حضور داشته باشد. کارکنانی که در آغاز مسیر شغلیاند ممکن است فرصت یادگیری از کار در کنار دیگران را از دست بدهند و اگر کسی برای گردهمآوردن اعضای تیم برنامهریزی نکند، انسجام تیمها از میان میرود. پروفسور غفاریان حسینی این خطرها را دلیلی برای مدیریت درست انعطافپذیری میداند، نه کنار گذاشتن آن، و سخن را با معیاری شخصی به پایان میبرد: موفقیت را با ارزشی که آفریده میشود میسنجند، نه با ساعتهایی که در یک مکان سپری میشود.
جایگاهی که در مدیریت اجرایی به دست آمد
این یادداشت در اوت ۲۰۲۵ منتشر شد؛ ششمین سالی که پروفسور غفاریان حسینی مدیر گروه مهندسی محیط ساختهشده در AUT بود. این گروه مسئولیت دورههای کارشناسی مهندسی معماری و ساخت با درجه ممتاز (BE (Hons))، کارشناسی ساخت، کارشناسی ارشد مدیریت ساخت، کارشناسی ارشد مدیریت پروژه مهندسی و کارشناسی ارشد مهندسی را بر عهده دارد. مدعیات این یادداشت انتزاعی نیست. در این دوره، پروفسور غفاریان حسینی نظام تخصیص و پایش بار کاری، ارزیابی شفاف عملکرد و سازوکاری منظم برای قدردانی از فعالیتهای آموزشی و خدماتی را برقرار کرد. اینها دقیقاً همان ابزارهایی هستند که به مدیر امکان میدهند میزان مشارکت افراد را بسنجد، نه صرف حضور آنان را: وقتی بار کاری شفاف و عادلانه توزیع شود و نتایج بهطور آشکار ارزیابی شود، محل کار یک همکار دیگر معیاری برای سنجش تعهد او نخواهد بود. در این حالت اعتماد به تصمیمی مبتنی بر شواهد تبدیل میشود، نه امری از سر ایمان.
همین معماری اکنون در مقیاسی بزرگتر به کار گرفته میشود. پروفسور غفاریان حسینی از ژانویه ۲۰۲۶ ریاست دانشکده محیطهای آینده را بر عهده دارد و بیش از ۱۰۰ عضو هیئت علمی و کارمند را در گروههای معماری و مهندسی محیط ساختهشده و دفتر دانشکده هدایت میکند؛ مسئولیت کامل بودجه جاری سالانه چند ده میلیون دلاری دانشکده نیز با اوست. او در سال ۲۰۲۶ مراسم قدردانی از خدمات حرفهای برجسته را بنیان گذاشت که نخستین دوره آن در ۵ اکتبر ۲۰۲۶ برگزار شد و برای هر یک از ۴ تیم خدمات حرفهای دانشکده، در مجموع ۱۳ نفر، جایزهای با نامی ویژه در نظر گرفته شد. اینگونه قدردانی روی دیگر سکه انعطافپذیری است: سهم هر فرد را در هر جایگاهی که باشد آشکار میکند و به همکارانی که کارشان اغلب دیده نمیشود نشان میدهد که دانشکده تلاش آنان را میبیند.
فعالیت علمی فراتر از مرزهای جغرافیایی
شاید قانعکنندهترین شاهد این مدعا، سوابق پژوهشی خود پروفسور غفاریان حسینی باشد. او در سال ۲۰۱۴ همراه با پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی Responsive + Green Urban Built Environment Lab را بنیان نهاد؛ کنسرسیومی پژوهشی و میانرشتهای مستقر در نیوزیلند، کانادا و مالزی که در مقیاس ساختمان و شهر فعالیت میکند. فعالیتهای این آزمایشگاه همواره فرامرزی بوده است؛ با همکارانی در بیش از ۳۰ کشور و حضور حرفهای در ۳۳ کشور در ۶ قاره. مقالات مروری بنیانگذاران آزمایشگاه و همکارانشان درباره بام سبز، بهکارگیری BIM، نظامهای رتبهبندی ساختمان سبز و کاهش جزیره گرمایی شهری از پراستنادترین آثار در ادبیات محیط ساختهشده به شمار میآیند، و این آثار نه در راهروهای یک دانشکده، که در مناطق زمانی مختلف به نگارش درآمدهاند.
همین الگو در راهنمایی دانشجویان نیز دیده میشود. پروفسور غفاریان حسینی تاکنون راهنمایی ۲۱ رساله دکتری و ۱۵۸ پروژه پژوهشی کارشناسی ارشد را به پایان رسانده و در حال حاضر راهنمای ۱۶ دانشجوی دکتری است. فعالیتهای ارزیابی او برای شورای پژوهش اروپا، Marie Skłodowska Curie Actions و Horizon Europe، و نیز ارزیابی پروندههای ارتقای مرتبه دانشگاههایی در ۸ کشور بهعنوان ارزیاب خارجی، همگی از راه دور انجام میشود و تنها بر پایه کیفیت مستندات ارائهشده صورت میگیرد. پژوهشگری که جایگاه علمی خود را از راه همکاریهای گسترده و از راه دور به دست آورده، بهخوبی میتواند استدلال کند که مشارکت، اگر بهدرستی سازماندهی شود، به حضور فیزیکی وابسته نیست.
طراحی محیط کاری که افراد خود برمیگزینند
متمایزترین ادعای این یادداشت جنبه معمارانه دارد: دفتر کار باید به کانون ارتباط و همکاری تبدیل شود؛ جایی که افراد با میل خود به آن میروند، نه به اجبار. پروفسور غفاریان حسینی درباره این تحول هم برای فعالان حرفهای و هم برای پژوهشگران نوشته است. وی همراه با پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی در مقاله Reimagining the concepts of co living and co working که در سال ۲۰۲۱ در Architecture Now منتشر شد، بررسی کرد که الگوهای زندگی و کار چگونه از نو شکل میگیرند و این تحول چه الزاماتی برای ساختمانها دارد. مقالهای دیگر که پیشتر، در سال ۲۰۱۹، در همایش CAADRIA ارائه شد، حضور هولوگرافیک در دفاتر هوشمند را راهی برای دستیابی به الگوهای کاری کارآمدتر معرفی کرده بود؛ سالها پیش از آنکه کار ترکیبی امری عادی شود.
هر دو نوشته بر مجموعهای گستردهتر از پژوهشها درباره ویژگیهایی تکیه دارند که ساختمان را شایسته استفاده میکند. مقاله What is an intelligent building? که با همکارانی از جمله پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی نگاشته شده، با ۵۱٬۶۲۷ بار مشاهده در وبگاه ناشر، پرخوانندهترین مقاله تاریخ مجله Architectural Science Review شد. مقاله مروری Sick building syndrome: Are we doing enough? تاکنون ۳۷۳ بار مورد استناد قرار گرفته است. این آثار در کنار هم روشن میکنند که چرا این یادداشت تأکید دارد فضای مشترک باید حضور کاربرانش را توجیه کند: محیط کاری که به آسایش، سلامت یا تمرکز افراد آسیب بزند، همه دلایل را برای دوری از آن فراهم میکند، و محیطی که برای دیدار و تعامل طراحی شده باشد، دلیلی برای آمدن به آنان میدهد.
پیامد برای دانشگاه
این استدلال برای دانشگاه اهمیتی دوچندان دارد، زیرا برخوردهای غیررسمی که بذر پژوهش را میکارند و زمینه راهنمایی دانشجویان را فراهم میکنند، در فضاهای مشترک رخ میدهند. پاسخ پروفسور غفاریان حسینی این بوده است که این برخوردها را آگاهانه طراحی کند، نه آنکه حضور را اجباری سازد. دانشکده در دوره ریاست او مجموعه نشستهای اندیشهورزی محیطهای آینده را برگزار کرده است؛ نشستهایی که صنعت، دولت و دانشجویان را در پردیس مرکز شهر AUT گرد هم میآورد و موضوعاتی از طراحی دسترسپذیر با همکاری Whaikaha (وزارت افراد دارای معلولیت) تا ساخت ناب و هوش مصنوعی را در بر میگیرد. او تشکیل انجمن دانشجویی ساخت ناب در سال ۲۰۲۵ و شاخه دانشجویی CIB در AUT را، که در ژوئیه ۲۰۲۶ راهاندازی شد، هدایت و پشتیبانی کرد. اینها همان لحظههای طراحیشده برای باهمبودن است که آن یادداشت خواستار آنهاست و بهطور مستقیم به دغدغه آن درباره کارکنان و دانشجویانِ در آغاز راه پاسخ میدهد.
سوابق گستردهتر نشان میدهد که اعتماد و پاسخگویی میتوانند همزمان تقویت شوند. در دورهای که این رویهها جا افتاد، رشته معماری و محیط ساختهشده AUT برای نخستین بار به رتبهبندی موضوعی دانشگاههای جهان QS راه یافت و در سال ۲۰۲۶ در بازه رتبههای ۲۰۱ تا ۲۶۰ قرار گرفت؛ دانشکده نیز همواره با تراز مالی مثبت و پایدار سالانه اداره شده است. این یادداشت را باید در کنار یادداشت همراه آن، معماری آرام مدیریت معنادار، خواند که ۲ روز پیشتر منتشر شد؛ این دو یادداشت با هم، اندیشه مدیریتیای را بیان میکنند که پروفسور غفاریان حسینی با خود به ریاست دانشکده آورد.
