مدعای اصلی
پروفسور غفاریان حسینی یادداشت خود را با این ادعا آغاز میکند که مدیریت امروز کمتر به کنترل و بیشتر به طراحی نظامهایی مربوط است که انعطاف دارند و نمیشکنند. این قیاس از معماری گرفته شده است. ساختمان خوب در هر لحظه به ساکنانش دستور نمیدهد؛ ساختار، نور و گردش فضاییای فراهم میکند که استفاده درست را طبیعی میسازد، و با تغییر نیازها خود را تطبیق میدهد. به استدلال این یادداشت، سازمانها را نیز میتوان به همین شیوه طراحی کرد. این طراحی سه رکن دارد: اعتماد، که به افراد اختیار میدهد در حوزه تخصص خود تصمیم بگیرند و هر تصمیمی را به سطوح بالاتر ارجاع ندهند؛ شفافیت، که تلاشها را بر چند اولویت محدود متمرکز میکند تا حرکت شتاب بگیرد؛ و خویشتنداری، یعنی سد راه دیگران نشدن بیآنکه رشته کار از دست برود.
به باور پروفسور غفاریان حسینی، نهادهای پاسخگو دیگر حضور را با اثرگذاری و پرمشغلگی را با ارزشآفرینی یکی نمیگیرند. آنان از خود میپرسند: آیا کارکنانشان میتوانند آزادانه و بیهراس بیندیشند، بسازند و عمل کنند؟ آیا مدیران میدانند چه چیزی کار این افراد را کُند میکند؟ و آیا سازوکارها به پیشبرد کار کمک میکنند یا تنها آن را ثبت میکنند؟ پاسخ به پرسش آخر برای دانشگاهها از همه دشوارتر است، زیرا فرایندهای گزارشدهی، انطباق با ضوابط و اخذ تأییدیه، هر بار به دلیلی موجه، یکی پس از دیگری افزوده میشوند تا جایی که روی هم رفته وقتی را که باید صرف آموزش و پژوهش شود، میبلعند. از این رو، بخشی از کار مدیریت، همان کار بیجلوهای است که فرایندهای زائد را حذف میکند. این یادداشت با این فرمول به پایان میرسد: کنترل کمتر، هماهنگی بیشتر؛ نمایش کمتر، هدفمندی بیشتر.
خوانش یک معمار از نهادها
این استعاره معماری صرفاً آرایهای کلامی نیست. پروفسور غفاریان حسینی دانشآموخته مهندسی معماری است و در سال ۲۰۰۵ مدرک B.Arch. (Hons) گرفت، میان سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۶ در چند دفتر مهندسان مشاور بهعنوان معمار فعالیت کرد و از سال ۲۰۱۵ عضو دانشگاهی Te Kāhui Whaihanga مؤسسه معماران نیوزیلند است. پژوهشهای او در ۲ دهه گذشته بر پرسشی متمرکز بوده که با طراحی سازمانی شباهت نزدیکی دارد: اینکه ساختمان چگونه میتواند حضور افراد درون خود را دریابد، به نیازهایشان پاسخ دهد و با آنان سازگار شود. مقاله مروری What is an intelligent building? برداشتهای گوناگون بینالمللی از هوشمندی ساختمان را تحلیل کرد و Intelligent or smart cities and buildings: a critical exposition and a way forward این بررسی را از مقیاس ساختمان به مقیاس شهر گسترش داد.
نام کنسرسیوم پژوهشیای که پروفسور غفاریان حسینی و پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی در سال ۲۰۱۴ بنیان نهادند، یعنی Responsive + Green Urban Built Environment Lab، نیز گویای همین تعهد است. وقتی پروفسور غفاریان حسینی مینویسد که نهادها باید ساختاری پدید آورند که کار خوب در آن بهطور طبیعی شکل گیرد و سپس با تغییر نیازها خود را تطبیق دهند، در واقع همان اصلی را در مورد سازمان به کار میبرد که پژوهشهایش در مورد ساختمان به کار میبرند. همین هماهنگی میان کار علمی و مدیریت است که به این دیدگاه اعتبار میبخشد؛ دیدگاه کسی که سالها بررسی کرده است چرا برخی محیطها به افراد درون خود توان میبخشند و برخی دیگر مانع آنان میشوند.
ساختاری استوار
خویشتنداری بدون ساختار به سرگردانی میانجامد، و این یادداشت صراحتاً شفافیت را مقدم میداند. الگوی اجرایی پروفسور غفاریان حسینی همین ساختار را فراهم میکند. او از سال ۲۰۲۰، در مقام مدیر گروه مهندسی محیط ساختهشده، سمتهای مدیریت علمی را از نو طراحی کرد، واحدها را بازآرایی کرد و بدنه کارکنان پشتیبانی تخصصی و اعضای هیئت علمی را یکپارچه ساخت تا توان تخصصی بهجای تکرار، به اشتراک گذاشته شود. این الگو با منطقیسازی نسبت استاد به دانشجو، مدلسازی بهرهوری هزینه، تنوعبخشی به درآمدها و کنترل منضبط هزینهها همراه بود. هر یک از این اجزا نخست در سطح گروه آموزشی آزموده شد و سپس در دانشکده محیطهای آینده به کار گرفته شد؛ دانشکدهای که از ژانویه ۲۰۲۶ ریاست آن بر عهده پروفسور غفاریان حسینی است و اکنون در مقایسه با بودجه عملیاتی خود، مازاد سالانه چشمگیر و پایداری دارد.
تنوعبخشی به منابع درآمدی نیز بر همان منطق تلاش هماهنگ استوار بود، نه کنترل متمرکز. ۳ همایش بینالمللی درآمد بروندانشگاهی چشمگیری برای AUT به همراه داشت: IGLC32 در سال ۲۰۲۴، نخستین همایش گروه بینالمللی ساخت ناب در نیوزیلند، به میزبانی گروه مهندسی محیط ساختهشده؛ SASBE 2024 با همکاری CIB W116، که او ریاست آن را مشترکاً با پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی بر عهده داشت؛ و نخستین دوره GDI 2025، از مجموعه همایشهایی که این دو استاد بنیان نهادند. GDI 2025 بهتنهایی با مشارکت ۱۷ دبیر محور بینالمللی و هیئت مشورتی عالی با اعضایی از ۱۶ کشور برگزار شد؛ ساختاری بر پایه مسئولیت توزیعشده و نه هدایت متمرکز، و این دقیقاً همان اقتداری است که یادداشت از آن سخن میگوید.
اولویتهای روشن
تأکید این یادداشت بر چند اولویت محدود به جای فهرستی بلند از برنامههای رقیب، در روشنترین دستاورد نهادی راهبرد پروفسور غفاریان حسینی آشکار است. رشته معماری و محیط ساختهشده AUT در کمتر از دو سال توانست در سال ۲۰۲۶ برای نخستین بار در رتبهبندی موضوعی دانشگاههای جهان QS جای گیرد؛ در بازه ۲۰۱ تا ۲۶۰ و بهعنوان یکی از سه دانشگاه نیوزیلندی حاضر در این رشته. این نتیجه حاصل همسویی مستمر پژوهش، همکاریها و چهره بینالمللی دانشکده با شاخصهای تعیینکننده بود؛ از شهرت علمی و اعتبار نزد کارفرمایان تا اثرگذاری پژوهشی. پروفسور غفاریان حسینی از سال ۲۰۱۵ در فرایندهای ارزیابی رتبهبندیهای QS و Times Higher Education در آمریکای شمالی، استرالیا و نیوزیلند، جنوب شرق آسیا و خاورمیانه مشارکت داشته و عضو کمیته رتبهبندی دانشکدگان است؛ بنابراین اولویتها با شناخت عملی از شیوه سنجش آنها انتخاب شدند.
همین رویکرد، برنامهریزی دانشکده در زمینه رشتهها و برنامههای آموزشی را نیز شکل میدهد. پس از توقف برنامههای آموزشی فناوری خلاق، پروفسور غفاریان حسینی بازآرایی دانشکده بر پایه دو هسته اصلی رشتهای آن، بازطراحی دوره فرعی (مینور) فناوری خلاق برای گروه معماری و تدوین طرح توجیهی دیپلم تحصیلات تکمیلی سطح ۷ در مدیریت ساخت را، که اکنون در مراحل تصویب داخلی است، هدایت کرده است. همکاری با Signature Homes بر محور «آینده خانه»، دانشجویان را از طریق یک مسابقه طراحی و بورس تحصیلی با یک شرکت سازنده مسکن نیوزیلندی مرتبط میکند. هر یک از این اقدامات مشخص، دارای متولی و قابل سنجش است؛ و این همان معنایی است که یادداشت از «اولویتهایی که حرکت را شتاب میبخشند» در نظر دارد.
اعتمادی که دیده میشود
در این نگرش، اعتماد به ابزارهایی نیاز دارد که آن را منصفانه کنند. پروفسور غفاریان حسینی سازوکارهای تخصیص و پایش بار کاری، ارزیابی شفاف عملکرد و قدردانی نظاممند از فعالیتهای آموزشی و خدماتی را برقرار کرد و در سال ۲۰۲۶ مراسم تقدیر از تعالی خدمات حرفهای را با جایزهای ویژه برای هر یک از ۴ تیم خدمات حرفهای دانشکده بنیان نهاد. این اقدامات پاسخ مستقیم به پرسشهای یادداشت است: به مدیران نشان میدهد چه عواملی کار کارکنان را کند میکند و به همکاران اطمینان میدهد که تلاششان دیده خواهد شد. این یادداشت همچنین اولویتهایی را که پروفسور غفاریان حسینی در آغاز ریاست دانشکده اعلام کرد، از جمله بهزیستی کارکنان و فراتر رفتن از روال عادی کار، پیشاپیش ترسیم کرده بود.
این دیدگاه به سبب جایگاه پروفسور غفاریان حسینی در ساختار مدیریتی دانشگاه وزن بیشتری دارد. او نماینده ارشد علمی در شورای علمی AUT، از سال ۲۰۲۵ عضو کمیته اجرایی دانشکدگان طراحی و فناوریهای خلاق و عضو هیئتهای ارتقای مرتبه علمی آن است و پروندههای ارتقا به مرتبه استادی و دانشیاری را برای دانشگاههایی در ۸ کشور ارزیابی میکند. اینها همان مجامعی هستند که فرایندهای سازمانی در آنها تعیین و عملکرد افراد در آنها سنجیده میشود. این یادداشت را میتوان بیانی از چگونگی انجام این مسئولیتها دانست و بهطور طبیعی با یادداشت همراهش، «مدیریت بدون دیوار»، و نیز با «محیط ساختهشده منتظر دانشگاه نمیماند» همخوانی دارد.
