بررسی ملی کاربرد هوش مصنوعی در نظام سلامت
گزارش Capturing the benefits of AI in healthcare for Aotearoa New Zealand که دفتر مشاور ارشد علمی نخستوزیر در ۱۵ دسامبر ۲۰۲۳ منتشر کرد، بررسی کرد که هوش مصنوعی چگونه میتواند ارائه خدمات سلامت را بهبود بخشد و نابرابریهای دیرینه را کاهش دهد. این گزارش به کاربردهای کوتاهمدت، مانند امور پشتیبانی اداری و پشتیبانی از تشخیص، توانمندیهای کنونی و نوظهور در قالب مطالعات موردی، پرسشهای اخلاقی و حقوقی ناشی از هوش مصنوعی، الزامات نظام سلامت برای بهکارگیری موفق آن و برنامهای پنجساله از توصیهها پرداخت. پیام اصلی گزارش این بود که فناوری مناسب هوش مصنوعی میتواند نابرابریهایی را که آثارشان بسیار فراتر از نظام سلامت است برطرف کند، اما تنها به شرط درک روشنی از قوانین، سیاستها، زیرساختها، نظامهای داده، ظرفیت پژوهشی و نیروی انسانی، و نیز اجماع میانبخشی درباره مسیر حرکت.
عضویت در گروه مرجع
این دفتر برای پیشبرد کار، گروه مرجعی از دانشگاهیان، کارشناسان صنعت، کارآفرینان و نهادهای دولتی داخل و خارج از نیوزیلند تشکیل داد و پروفسور غفاریان حسینی یکی از اعضای آن بود. این مسئولیت بخشی از عضویت گستردهتر او از سال ۲۰۲۳ در گروه مرجع هوش مصنوعی است که به برنامه هوش مصنوعی مشاور ارشد علمی یاری میرساند و او در آن دیدگاه حوزه طراحی، ساخت و محیط ساختهشده را مطرح میکند. با این انتصاب، پژوهشگری از حوزه محیط ساختهشده در عالیترین سطح مشورتی نظام علمی کشور و در کنار کارشناسانی از حوزههای سلامت، فناوری، کسبوکار و دولت، در فرایند سیاستگذاری ملی حضور یافت.
گروه مرجع در تدوین گزارش نقش مشورتی داشت و نتیجهگیریهای آن را ننوشت؛ اهمیت عضویت در این گروه در گستره دیدگاههایی است که فراهم آورد. گزارشی درباره هوش مصنوعی در نظام سلامت که از تخصص محیط ساختهشده بهره میبرد، پیوندهایی را میبیند که نگاه صرفاً بالینی ممکن است از آنها غافل بماند: پیوند میان عملیات بیمارستان، کیفیت محیط داخلی و پیامدهای درمانی بیماران، یا پیوند میان شبکههای حسگر ساختمانهای هوشمند و بسترهای دادهای که هوش مصنوعی سلامت روزبهروز بیشتر به آنها متکی است. گزارش منتشرشده زیرساختها و سامانههای دادهای را که موفقیت بهکارگیری این فناوری به آنها بستگی دارد برشمرده است؛ همان حوزهای که پژوهش محیط ساختهشده در آن فعال است.
جایی که ساختمانها و نظامهای سلامت به هم میرسند
خدمات سلامت در ساختمانها و در پهنه شهرها ارائه میشود و هوش مصنوعی در حوزه سلامت روزبهروز بیشتر به همان زیرساختهایی وابسته میشود که ساختمانهای هوشمند بر آنها تکیه دارند: حسگرها، شبکهها، بسترهای داده و سازوکارهای حکمرانی حاکم بر آنها. پژوهشهای پروفسور غفاریان حسینی مستقیماً به همین نقطه تلاقی پرداخته است. او از نویسندگان مقاله Healthcare in asymmetrically smart future environments در مجله Electronics است که کاربردها، چالشها و مسائل حلنشده خدمات سلامت را در محیطهایی بررسی کرده که بهطور ناهمگون هوشمند میشوند. پژوهشهایی که او با دانشجویان دکتری و همکارانش انجام داده، عوامل خروج ایمن در طراحی بیمارستان و ابزارهای شبیهسازی برای آموزش ایمنی آتشسوزی به کارکنان بیمارستان را بررسی کردهاند. مقاله مروری او در سال ۲۰۱۸ درباره سندرم ساختمان بیمار نیز، که ۳۷۳ بار به آن استناد شده، نشان داده است که محیطهای داخلی چگونه بر سلامت ساکنان خود اثر میگذارند.
پژوهشهای نورومعماری پروفسور غفاریان حسینی بُعد دیگری به این بحث میافزاید. همکاری او با پژوهشگران دکتری درباره تأثیر محیطهای داخلی بر حالات ذهنی ساکنان، و طرح پژوهشی جاری با اعتبار ۱۰۰٬۰۰۰ دلار نیوزیلند (NZD) درباره سلامت روان و هوش مصنوعی در کلاسهای درس نیوزیلند، ساختمانها را عامل تعیینکننده بهزیستی میدانند، نه بستری خنثی. این نگاه برای نظام سلامتی که در پی رفع نابرابریهاست اهمیت دارد، زیرا کیفیت مسکن، مدرسه و محیط کار مدتها پیش از آنکه افراد به درمانگاه مراجعه کنند، سلامت آنان را شکل میدهد، و هوش مصنوعی متکی بر دادههای محیطی میتواند بهمرور در شناسایی این اثرات کمک کند.
پژوهشهای هوش مصنوعی که این دیدگاه بر آنها استوار است
این انتصاب همچنین حاصل سالها پژوهش مستمر در زمینه هوش مصنوعی در محیط ساختهشده است. پروفسور غفاریان حسینی از سال ۲۰۲۱ پژوهشگر وابسته مرکز پژوهش هوش مصنوعی AUT (مؤسسه پژوهشی مهندسی و کشف دانش سابق) است. از جمله آثار او میتوان به سکوی مدیریتی مبتنی بر هوش مصنوعی برای کنترل کیفیت هوای داخلی با حفظ حریم خصوصی اشاره کرد که در Journal of Building Engineering منتشر شده و به تعارض میان گردآوری داده و حفظ حریم خصوصی میپردازد؛ تعارضی که در هوش مصنوعی حوزه سلامت نیز وجود دارد. افزون بر این، یک طرح دکتری با بورس رئیس دانشگاه درباره یادگیری تقویتی کاربرمحور برای کنترل سامانههای HVAC ساختمان، و پژوهشهای اولیه در تلفیق BIM چهاربعدی با هوش مصنوعی برای پایش خودکار پیشرفت پروژههای ساختمانی نیز در شمار آثار او است.
همین دغدغهها درباره حکمرانی داده، عدالت و اعتماد، چارچوب کار او در زمینه دوقلوهای دیجیتال شهری را نیز شکل میدهد؛ حوزهای که پرسش اصلی آن این است که مدل در خدمت چه کسی است. پژوهش دکتری درباره چارچوبی بهزیستیمحور برای دوقلوهای دیجیتال شهری که در مجله Cities منتشر شد، و طرح پژوهشی سلامت روان و هوش مصنوعی در کلاسهای درس نیوزیلند که با ۱۰۰٬۰۰۰ دلار نیوزیلند (NZD) از سوی AUT حمایت مالی شد، این پرسشها را به بهزیستی شهروندان و فراگیران گسترش میدهند. گروه مرجعی که بررسی میکند هوش مصنوعی چگونه میتواند نابرابریهای سلامت را کاهش دهد، از حضور اعضایی سود میبرد که در بخشهای دیگری از زیرساختهای عمومی، با مخاطراتی مشابه در زمینه حریم خصوصی و عدالت، روی همین پرسشها کار کردهاند.
جایگاه در نظام ملی علم و پژوهش
عضویت در این گروه مرجع بخشی از سوابق گستردهتر او در خدمات ملی است. پروفسور غفاریان حسینی از سال ۲۰۲۲ ارزیاب وزارت کسبوکار، نوآوری و اشتغال و نماینده کالج ارزیابان در انجمن سلطنتی Te Apārangi بوده و در سال ۲۰۲۴ نیز پیشنهادهایی درباره شیوه ارزیابی در تخصیص بودجه پژوهشی را به نهادهای ملی تأمینکننده بودجه پژوهش ارائه کرده است. این سمتها در مجموع، پروفسور غفاریان حسینی را در چند جایگاهی قرار میدهد که سیاستهای پژوهشی کشور در آنها شکل میگیرد: تخصیص بودجه، ارزیابی طرحها و مشاوره به دولت درباره فناوریهای نوظهور. پروفسور غفاریان حسینی در زمان انتشار این گزارش، مدیر گروه مهندسی محیط ساختهشده در AUT بود.
همین دغدغهها در مدیریت دانشگاهی پروفسور غفاریان حسینی نیز بازتاب دارد. او در مقام رئیس دانشکده، آمادهسازی کارکنان، برنامههای آموزشی و سامانههای دانشکده برای بهکارگیری هوش مصنوعی را هدایت کرده و از برنامههای درسیای دفاع کرده است که به جای سرفصلهای ثابت، با تحولات عرصه حرفه همگام شوند. در دوره ریاست او، مجموعه نشستهای اندیشهورزی دانشکده رویدادهایی درباره بهکارگیری عملی هوش مصنوعی در صنعت ساخت برگزار کرده است، از جمله «بخش دشوار هوش مصنوعی: ساخت ناب و هوش مصنوعی در ساختوساز». بدین ترتیب تجربه مشورتی در سطح ملی، در قالب راهبرد دانشگاهی به AUT بازمیگردد و دانشآموختگان را برای حرفههایی آماده میکند که هوش مصنوعی در آنها امری عادی خواهد بود.
مسائلی که این گزارش به آنها پرداخت، یعنی بهرهگیری از مزایای هوش مصنوعی همراه با صیانت از حریم خصوصی و عدالت، همان مسائلی است که پروفسور غفاریان حسینی از آن پس در پژوهشها و یادداشتهای خود پی گرفته است، از جمله کیفیت هوای داخل بدون پایش افراد، نشر علمی در عصر هوش مصنوعی و آنچه یک ساختمان دانشگاهی در عصر هوش مصنوعی باید انجام دهد. این مشارکت برای AUT و دانشکده محیطهای آینده نشان میدهد که تخصص در حوزه محیط ساختهشده باید در گفتوگوهای ملی درباره هوش مصنوعی، سلامت و زیرساختهای عمومی حضور داشته باشد و پژوهشهای دانشکده به پرسشهای سیاستی بسیار فراتر از رشتههای خود آن پاسخ میدهد.