کریدوری تحت فشار
ساحل هیبیسکوس در شمال اوکلند از پررشدترین بخشهای این منطقه است. شهرکهای جدید هزاران خانوار را به محوری آوردهاند که زیرساخت حملونقل آن برای جمعیتی بسیار کمتر طراحی شده بود و اکنون بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر به آن وابستهاند. پروفسور غفاریان حسینی در این یادداشت نشانههایی را برمیشمارد که برای هر یک از ساکنان آنجا آشناست. مسیر اصلی میان سیلوردیل و آلبانی هنوز در بیشتر بخشها در هر جهت دو خط دارد و روشنایی آن با حجم و سرعت ترافیک تناسبی ندارد. در ساعات غیر اوج، اتوبوسها تنها هر ۳۰ دقیقه یک بار حرکت میکنند؛ فاصلهای بیش از آن که بیشتر مردم بتوانند برنامه روزانه خود را با آن تنظیم کنند. ساکنان ناچار به خودروی شخصی روی میآورند، ترافیک بیشتر میشود و زمانی که در رفتوآمد هدر میرود بر بهرهوری کل منطقه سنگینی میکند.
اصل توالی
این یادداشت ریشه مشکل را در ترتیب اقدامات میبیند، نه در یک تصمیم خاص. رشد شهری با منطقهبندی و تفکیک زمین امکانپذیر شد، پیش از آنکه اعتبار شبکه حملونقلی که باید به آن خدمت کند تأمین و این شبکه ساخته شود. نتیجه الگویی است که در بسیاری از حومههای پرشتاب، در نیوزیلند و سایر کشورها، دیده میشود: خانوارهایی که از نخستین روز سکونت به خودروی شخصی وابسته میشوند، درست در زمانی که عادتهای سفرشان شکل میگیرد. عادتهایی که در همان ماههای نخست شکل میگیرند بهکندی تغییر میکنند؛ بنابراین خط اتوبوس یا پارکینگ پارکوسواری که سالها بعد راهاندازی شود، باید با عادتهایی رقابت کند که از پیش تثبیت شدهاند.
چارچوبی که پروفسور غفاریان حسینی ترسیم میکند آگاهانه سازنده است. او به جای مقصر شمردن کسی، اصلی را پیشنهاد میکند که هر راهبرد رشدی میتواند آن را بپذیرد: چشمانداز شهری هوشمند و پایدار مستلزم زیرساختی همسو با رشد است، یعنی سرمایهگذاری باید پیش از توسعه انجام شود، نه دههها پس از آن. بیان این اصل ساده و تحقق آن دشوار است، زیرا برنامهریزی، تأمین مالی و اجرا را ملزم میکند با یک زمانبندی واحد پیش بروند. این اصل همچنین معیاری مشترک در اختیار ساکنان، شوراها و نهادها میگذارد تا مناطق رشد آینده را با آن بسنجند.
۴ راهکار عملی
این یادداشت ۴ اقدام را برمیشمارد که بیشترین تأثیر را بر این کریدور خواهند داشت و هر یک با روشهای شناختهشده قابل اجراست:
- افزایش ایستگاههای پارکوسوار، تا مردم بتوانند بدون رانندگی در تمام مسیر از حملونقل عمومی سریع استفاده کنند
- گزینههای حملونقل سریع و پرتواتر که اتوبوس را در تمام ساعات روز به جایگزینی واقعی تبدیل کند
- اقدامات حملونقل هوشمند، از جمله پایش بلادرنگ ترافیک و خطوط ویژه اتوبوس، برای بهرهگیری بهتر از فضای موجود معابر
- بهسازی جادهها با تجهیزات ایمنی و روشنایی مناسب برای رفع فوریترین خطرها
پژوهش در پس راهحلها
این اقدامات مستقیماً بر برنامه پژوهشی حملونقل هوشمندی استوار است که پروفسور غفاریان حسینی از سال ۲۰۲۰ در AUT هدایت کرده است. این برنامه با طرحی ملی برای کربنزدایی از حملونقل بار سنگین نیوزیلند آغاز شد و با طرحهای «حملونقل هوشمند بهعنوان توانمندساز شهر هوشمند اوکلند» (۲۰۲۱ تا ۲۰۲۲)، «حملونقل هوشمند برای کاهش انتشار گازهای ناشی از حملونقل بار در نیوزیلند» (۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳)، «تحرک "هوشمند" بهعنوان توانمندساز پایداری برای نیوزیلند» (۵۰٬۰۰۰ دلار نیوزیلند (NZD)، ۲۰۲۳) و «نقش هوش مصنوعی در کربنزدایی از حملونقل بار در اوکلند» (۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴) ادامه یافت. مطالعهای با حمایت مالی بروندانشگاهی و به سفارش Ara Ake نیز برای مقایسه هزینه کل مالکیت در حمل بار سنگین در مسافتهای طولانی از ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ انجام شد. این یادداشت بر گستردگی همین برنامه تکیه دارد که رفتوآمدهای روزانه، حملونقل بار، انتشار گازها و کاربرد هوش مصنوعی را در بر میگیرد.
این برنامه افزون بر طرحهای پژوهشی دارای حمایت مالی، یافتههایی داوریشده نیز به بار آورده است. پروفسور غفاریان حسینی همراه با Kamal Dhawan، که استاد راهنمای رساله دکتری او درباره کارایی لجستیک در صنعت ساخت نیوزیلند بود و این رساله در سال ۲۰۲۳ به پایان رسید، چارچوبی پژوهشی برای سبزسازی حملونقل ساخت در نیوزیلند را در Frontiers in Built Environment و ارزیابی مبتنی بر حملونقل از یکپارچگی عمودی در زنجیره تأمین ساخت را در Sustainability منتشر کرد. پژوهشهای کارشناسی ارشدی که زیر نظر او انجام شد، روندهای آینده حملونقل عمومی اوکلند (۲۰۲۰)، ایمنی عابران پیاده در معابر اوکلند (۲۰۱۹) و سهم خردتحرک اشتراکی در پایداری نیوزیلند (۲۰۲۴) را بررسی کردهاند. تأکید این یادداشت بر تواتر خدمات، پارکوسوار و معابر ایمن و روشن، بازتاب همین شواهد است: مردم زمانی شیوه سفر خود را تغییر میدهند که گزینههای جایگزین پرتواتر، بههمپیوسته و ایمن باشند.
دیدگاه دانشگاه درباره مناطق رو به رشد
پروفسور غفاریان حسینی این یادداشت را زمانی نوشت که مدیر گروه مهندسی محیط ساختهشده و سرپرست خوشه پژوهشی شهرهای هوشمند و زیرساخت در AUT بود؛ دو سمتی که مسئولیت تربیت متخصصان ساخت و مهندسی را با هدایت پژوهشهای کاربردی دانشگاه درباره شهرها پیوند میداد. شبکه همکاریهای پروفسور غفاریان حسینی شورای شهر اوکلند، Auckland Transport و وزارت حملونقل را در بر میگیرد و این پژوهشها از دیرباز بر ضرورت ابزارهای برنامهریزیای تأکید کردهاند که امکان آزمودن تصمیمها را پیش از اجرا فراهم میکنند. وی همراه با پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی و U. R. Patel، دانشجوی دکتری، فناوری دوقلوی دیجیتال برای توسعه پایدار شهری و اثر بالقوه آن بر SDG 11 در نیوزیلند را بررسی کرده است؛ این پژوهش در سال ۲۰۲۴ در مجله Cities منتشر شد. چنین ابزارهایی میتوانند رشد و زیرساخت را همزمان مدلسازی کنند؛ همان ترتیبی که این یادداشت خواستار آن است.
نگارش برای عموم سالهاست بخشی از این فعالیتها بوده است. در سال ۲۰۱۹ پروفسور غفاریان حسینی و همکارانش مقاله Planning for smarter cities را برای Build، نشریه BRANZ، نوشتند و توضیح دادند که برنامهریزی شهر هوشمند چگونه میتواند به رشد نیوزیلند یاری رساند. یادداشت ساحل هیبیسکوس همین رویکرد را درباره یک کریدور و یک جامعه مشخص به کار میگیرد و آن را به زبانی ساده بیان میکند که ساکنان، اعضای شورا و برنامهریزان حملونقل همگی آن را درمییابند. اهمیت این یادداشت در تبدیل یک برنامه پژوهشی به مجموعهای از اقدامات است که میتوان هزینه آنها را برآورد و اولویتبندی کرد. این یادداشت را باید در کنار تحلیل پروفسور غفاریان حسینی درباره پیشنویس طرح منطقهای حملونقل زمینی اوکلند و حملونقل هوشمند، عامل پیشبرد پایداری خواند.
تقدم زیرساخت بر رشد به توان برنامهریزی و اجرای آن نیز وابسته است، و در این زمینه نیز یادداشت از کارهای گستردهتر پروفسور غفاریان حسینی بهره میگیرد. گروه مهندسی محیط ساختهشده، که او در آن زمان مدیریتش را بر عهده داشت، از طریق دورههای BE (Hons) در رشته مهندسی معماری و ساخت، کارشناسی ساخت، کارشناسی ارشد مدیریت ساخت و کارشناسی ارشد مدیریت پروژههای مهندسی، مهندسان و مدیران ساختی را تربیت میکند که راهها، حملونقل عمومی و پروژههای عمرانی را اجرا میکنند. پروفسور غفاریان حسینی در سال ۲۰۲۴ طرحی پژوهشی با حمایت مالی AUT را درباره عوامل مؤثر بر زمانبندی پویا در بخش راه و زیرساخت صنعت ساخت نیوزیلند هدایت کرد؛ طرحی که بر پایه رساله دکتری Okechukwu Nwadigo درباره برنامهریزی و زمانبندی بلادرنگ در شرایط اختلال، که در سال ۲۰۱۹ به پایان رسیده بود، بنا شد. اجرای بهموقع زیرساخت، وجه عملی اصل تقدم زیرساخت است و یادداشت بر هر دو استوار است.