دیدگاه پژوهشیشماره ۰۵۲۳ اکتبر ۲۰۲۵

Cities, Elsevier؛ تفسیر حرفه‌ای، LinkedIn

دوقلوهای دیجیتال باید نماینده انسان‌ها باشند، نه فقط مکان‌ها

نسل آینده دوقلوهای دیجیتال شهری باید کیفیت زندگی مردم را بسنجد، نه فقط عملکرد زیرساخت‌ها را. پروفسور غفاریان حسینی چارچوبی رفاه‌محور را معرفی می‌کند که با همکاری همکارانش در AUT تدوین شده و با چارچوب استانداردهای زندگی نیوزیلند همخوان است، و یادآور می‌شود که دشوارترین پرسش‌های این چارچوب به نحوه راهبری و اداره آن مربوط است، نه به نرم‌افزار.

اوکلند، نیوزیلند

دیدگاه اصلی

بیشتر دوقلوهای دیجیتال شهری برای پایش زیرساخت‌ها ساخته می‌شوند: جریان ترافیک، بار شبکه‌های تأسیساتی و وضعیت دارایی‌ها. پروفسور غفاریان حسینی معتقد است این کار سودمند است، اما در مقیاس شهر به پرسش نادرستی پاسخ می‌دهد. شوراها و دولت‌ها در نهایت در برابر کیفیت زندگی مردم پاسخ‌گو هستند و دوقلویی که سلامت و رفاه مردم را نبیند، نمی‌تواند مبنای مهم‌ترین تصمیم‌ها قرار گیرد. این دیدگاه، تغییری در کارکرد این فناوری را نشان می‌دهد. دوقلویی که عملکرد را پایش می‌کند، به بهره‌برداران در اداره دارایی‌ها کمک می‌کند؛ اما دوقلویی که انسان‌ها را بازنمایی می‌کند، به نهادهای منتخب یاری می‌رساند تا از میان گزینه‌های رقیب سرمایه‌گذاری انتخاب کنند، سیاست‌ها را پیش از اجرا بیازمایند و ملاحظات و هزینه‌وفایده‌ها را برای مردم توضیح دهند. این یادداشت از فعالان این حوزه می‌خواهد که آگاهانه از نوع نخست به نوع دوم گذر کنند.

هنگامی که بهزیستی در دوقلوی دیجیتال گنجانده شود، می‌توان سیاست‌ها را پیش از اجرا آزمود. یک سرمایه‌گذاری در حمل‌ونقل را می‌توان با معیار انتشار آلاینده‌ها و زمان رفت‌وآمد سنجید؛ یک برنامه اینترنت پرسرعت را با معیار شمول اجتماعی؛ و بازطراحی یک خیابان را با معیار تلفات جاده‌ای، که برگشت‌ناپذیرترین آسیبی است که یک شهر می‌تواند وارد کند. معنای عملی عنوان این یادداشت همین است. بازنمایی به معنای افزودن ساکنان به‌صورت نقطه‌هایی بر نقشه نیست؛ به معنای پیوند دادن هر سامانه فیزیکی است که دوقلو مدل‌سازی می‌کند با یکی از پیامدهای انسانی که دولت پیش‌تر به سنجش و گزارش آن متعهد شده است.

مستندات و منابع

این استدلال بر مقاله Towards a well-being-oriented framework for urban digital twins استوار است که Patel, U. R., Ghaffarianhoseini, AH., GhaffarianHoseini, A., and Burgess, A. آن را در سال ۲۰۲۶ با دسترسی آزاد در مجله Cities (Elsevier)، 169، 106579 منتشر کرده‌اند. این چارچوب با چارچوب استانداردهای زندگی نیوزیلند، یعنی چارچوب وزارت خزانه‌داری برای سنجش بهزیستی فراتر از تولید اقتصادی، همسوست و ۶ شاخص سنجش‌پذیر را برمی‌گزیند: انتشار کربن، کیفیت آب آشامیدنی، تلفات جاده‌ای، نرخ جرم، زمان رفت‌وآمد و دسترسی به اینترنت. هر شاخص یک سامانه کالبدی را به پیامدی انسانی پیوند می‌دهد: زمان رفت‌وآمد شبکه حمل‌ونقل را به زمانی که با خانواده سپری می‌شود، و دسترسی به اینترنت زیرساخت مخابرات را به آموزش و کار. گروه پژوهش این شاخص‌ها را در یک داشبورد تحلیلی عملیاتی پیاده کرد و نمونه اثبات مفهوم نشان می‌دهد که این رویکرد هم‌اکنون از نظر فنی شدنی است.

این مقاله حاصل نهایی یک برنامه پژوهش دکتری است. رساله دکتری دکتر Urva Patel درباره دوقلوهای دیجیتال، بهزیستی و چارچوب استانداردهای زندگی، با راهنمایی مشترک پروفسور غفاریان حسینی، پروفسور امیرحسین غفاریان حسینی و Andrew Burgess، در سال ۲۰۲۵ به پایان رسید، و مقاله پیشین همین پروژه با عنوان Digital twin technology for sustainable urban development در مجله Cities بررسی کرد که دوقلوهای دیجیتال چگونه می‌توانند به تحقق هدف ۱۱ توسعه پایدار در نیوزیلند کمک کنند. انتشار دو مقاله در یک مجله Q1 در حوزه مطالعات شهری طی دو سال، بر پایه یک رساله دکتری، همان تولید علمی مستمری است که یک مفهوم را به مرجعی قابل استناد برای نهادهایی تبدیل می‌کند که این رویکرد را ارزیابی می‌کنند.

جایگاه علمی در حوزه راهبری دوقلوی دیجیتال

صاحب‌نظر بودن پروفسور غفاریان حسینی در این موضوع بر بیش از یک دهه پژوهش درباره اطلاعات دیجیتال در محیط ساخته‌شده استوار است. مقاله Building information modelling (BIM) uptake: Clear benefits, understanding its implementation, risks and challenges (Renewable and Sustainable Energy Reviews, 2017) تاکنون ۱٬۲۶۶ بار استناد شده است. مقاله An nD BIM integrated knowledge based building management system این مدل را به مرحله بهره‌برداری ساختمان گسترش داد و مقاله مروری درباره به‌کارگیری مدل‌سازی اطلاعات شهری (۲۰۲۳) آن را به مقیاس شهر رساند. او در سال ۲۰۲۲ سردبیر مهمان مشترک ویژه‌نامه Construction Innovation با عنوان Enabling the development and implementation of digital twins بود و در سال ۲۰۲۴ در نگارش پژوهشی درباره کاربردهای دوقلوی دیجیتال در زنجیره تأمین صنعت ساخت مشارکت داشت که در Automation in Construction منتشر شد.

پرسش‌هایی که این مقاله درباره راهبری مطرح می‌کند، از آن پس خود به برنامه‌ای مستقل بدل شده است که او هدایتش را بر عهده دارد. پروفسور غفاریان حسینی طراح و مسئول پیشنهاد تأسیس گروه کاری جدیدی در CIB با عنوان «راهبری دوقلوی دیجیتال، تعامل‌پذیری و تصمیم‌گیری در چرخه عمر در محیط ساخته‌شده» است؛ پیشنهادی که CIB آن را به‌طور اصولی تأیید کرده و با محوریت AUT به‌عنوان نهاد پیشگام در حال رسمی شدن است. در این پیشنهاد، راهبری، تعامل‌پذیری و پاسخ‌گویی در چرخه عمر خلئی معرفی شده که هیچ‌یک از کمیسیون‌های موجود W078، TG126، W098 و W116 آن را محور اصلی کار خود قرار نداده‌اند؛ همچنین یک برنامه کاری ۳ ساله پیش‌بینی شده که تدوین مشترک نقشه راه پژوهشی و برگزاری نشستی ویژه در کنگره جهانی ساختمان CIB را در بر می‌گیرد. مقاله Cities نیمه شهروندمحور این برنامه را فراهم می‌کند: اینکه یک دوقلوی دیجیتالِ تحت راهبری، در نهایت باید در برابر چه چیزی پاسخ‌گو باشد.

این برنامه پژوهشی به عرصه‌های بین‌المللی و ملی نیز راه یافته است. پروفسور غفاریان حسینی در ژوئن ۲۰۲۵ سخنران کلیدی همایش DFBI 2025 در TU Delft بود، همایشی که AUT یکی از ۴ مؤسسه برگزارکننده آن بود؛ در نوامبر ۲۰۲۵ نیز دانشکده میزبان FOSS4G 2025 در پردیس مرکز شهر AUT بود و بیش از ۴۰۰ نفر از اعضای جامعه داده‌های مکانی متن‌باز را به اوکلند آورد. در داخل کشور، برنامه Kaitiakitanga به سرپرستی او از دوقلوی دیجیتال پردیس مرکز شهر AUT در سال ۲۰۲۲ آغاز شد و در سال ۲۰۲۴ به پیشنهاده‌ای برای صندوق Endeavour با هدف ایجاد دوقلوی خرداقلیم شهری اوکلند رسید. او به‌عنوان عضو گروه مرجع هوش مصنوعی دفتر مشاور ارشد علمی نخست‌وزیر، همین نگاه را در مشاوره‌های ملی درباره هوش مصنوعی به کار می‌گیرد.

رهاوردها برای دولت و جامعه حرفه‌ای

پرسش‌های دشوارتر بیش از آنکه فنی باشند، نهادی‌اند. سکوهای باز مانند Eclipse Ditto و FIWARE می‌توانند داده‌ها را منتقل کنند، اما تنها به شرط وجود میان‌افزارهای جدید و هستی‌شناسی‌های مشترکی که به نهادها امکان دهد یک شهر واحد را با اصطلاحاتی سازگار توصیف کنند. باید کسی مسئولیت یکپارچه‌سازی را بر عهده بگیرد و کسی تعیین کند چه کسی به چه اطلاعاتی دسترسی داشته باشد. به باور پروفسور غفاریان حسینی، این‌ها تصمیم‌هایی در حوزه حکمرانی‌اند و نمی‌توان آن‌ها را به فروشندگان نرم‌افزار واگذاشت. پیامد این دیدگاه برای دولت مرکزی و دولت‌های محلی آن است که مشخصات دوقلوهای دیجیتال را بر پایه نتایج بهزیستی‌ای تعیین کنند که هم‌اکنون درباره آن‌ها گزارش می‌دهند، به جای آنکه نخست سکوها را خریداری کنند و سپس در پی کاربردی برای آن‌ها باشند. پیامد آن برای جامعه حرفه‌ای نیز این است که تعامل‌پذیری را کالایی عمومی بدانند که باید میان نهادها بر سر آن توافق شود، نه قابلیتی انحصاری.

این استدلال جنبه‌ای مربوط به نیروی انسانی نیز دارد. دوقلوهای دیجیتالی که در خدمت شهروندان باشند، به متخصصانی نیاز دارند که هم داده‌های دارایی و هم پیامدهای اجتماعی را بفهمند. پروفسور غفاریان حسینی، به‌عنوان تنها مشاور دانشگاهی کمیته ملی BIMinNZ و عضو هیئت ملی BIM Education New Zealand از سال ۲۰۱۵، در جایگاهی قرار دارد که انتظارات ملی از فعالیت حرفه‌ای و آموزش دیجیتال در آن شکل می‌گیرد. دوره‌های دکتری و کارشناسی ارشد دانشکده محل پرورش این توانمندی‌هاست، و رساله دکتری Patel نشان می‌دهد که پژوهش درباره زیرساخت دیجیتال را می‌توان به همان روانی که با زبان مهندسی نوشته می‌شود، با زبان ارزش عمومی نیز نوشت.

این فرصت برای نیوزیلند ویژگی خاصی دارد. ارزش عمومی در این کشور هم‌اکنون با چارچوب بهزیستی وزارت خزانه‌داری سنجیده می‌شود، و یک تیم پژوهشی در AUT نشان داده است که این چارچوب را چگونه می‌توان به یک مدل شهری عملیاتی پیوند داد. دوقلوی دیجیتالی که با چارچوب استانداردهای زندگی همسو باشد، به شوراهای محلی امکان می‌دهد تصمیم‌های سرمایه‌گذاری خود را برای مردمی که به آنان خدمت می‌کنند روشن و فهم‌پذیر کنند، و به دستگاه‌های دولت مرکزی مبنایی مشترک برای مقایسه طرح‌ها در بخش‌های گوناگون می‌دهد. به تعبیر پروفسور غفاریان حسینی، این همان تحولی است که اکنون این بخش به آن نیاز دارد: گذار از دوقلوهایی که عملکرد را می‌سنجند به دوقلوهایی که در خدمت شهروندان‌اند.

۶شاخص بهزیستی در این چارچوب
۲مقاله در مجله Cities برگرفته از یک رساله دکتری (۲۰۲۴ و ۲۰۲۶)
۴کمیسیون فعلی CIB که پیشنهاد تشکیل گروه کاری فراتر از حوزه کار آن‌ها گام برمی‌دارد